5. Sınıf İbadet Konu Anlatımı

1. İBADET NEDİR VE NİÇİN YAPILIR

İbadet: Yüce Rabbimize saygı göstermek, 'O'na karşı kulluk görevlerimizi yerine getirmek demektir. İbadet aynı zamanda Allah'ın bize verdiği nimetlere bir teşekkürdür.
"Ey insanlar! Sizi ve sizden öncekileri yaratan Rabbinize kulluk ediniz..." (Bakara suresi, 21. ayet)

"... İnsanları ancak bana kulluk etsinler diye yarattım." (Zariyat suresi, 56. ayet)

Başlıca İbadetler: Namaz kılmak, oruç tutmak, hacca gitmek, zekat vermek, Kurban kesmek, Kur'an okumak, Allah'ın emirlerine uyup yasaklarından kaçınmak. Genel anlamıyla söylenecek olursa Allah'ın rızasını kazanmak amacıyla yapılan her iş ve davranış ibadettir. Temel ibadetlerden başka yardımseverlik, güler yüzlü olmak, tatlı dilli olmak, çalışmak, sabırlı olmak bir ibadettir. Bu örnekler daha da çoğaltılabilir.

Niçin ibadet edilir:
     1- Allah'ın rızasını (sevgisini) kazanmak için
     2- Allah'a olan kulluk borcumuzu ödemek için
     3- Allah'ın emirlerini yerine getirmek için
     4- Allah'ın verdiği nimetlere şükür etmek için
     5- Sevap kazanmak için

2. İBADETLERLE İLGİLİ KAVRAMLAR (EF'ÂL-İ MÜKELLEFÎN)

     Yüce dinimiz İslam'da akıllı ve ergenlik çağına gelmiş Müslümanlar, Allah'a inanıp ibadet etmekle mükellef (yükümlü) olur. Bazı ibadetlerde yükümlülük şartları çoğalabilir. Örneğin hac ve zekat için zenginlik, oruç için sağlıklı olmak gibi. Ancak ibadetle mükellef olmak için temel şartlar Müslüman, akıllı ve ergenlik çağında olmaktır. Mükellef olan bir kişinin ibadetlerle ilgili bazı temel kavramları bilmesi gerekir. Bunlar farz, vacib ve sünnettir.

     Farz: Allah'ın bizlerden kesinlikle yapmamızı istediği ve bunu Kur'an'da emrettiği iş ve davranışlardır. Beş vakit namaz, oruç, zekat, hac gibi. Farz ikiye ayrılır.
a) Farz-ı ayn: Her Müslümanın kendisinin yapmak zorunda olduğu ibadetlerdir. Beş vakit namaz ve oruç gibi.
b) Farz-ı kifaye: Bir grup Müslümanın yerine getirmesiyle diğer Müslümanlardan yükümlülüğün kalktığı ibadetlerdir. Cenaze namazı kılmak, selam almak gibi.

     Vacib: Farz kadar kesin olmamakla birlikte Allah'ın yapmamızı istediği ibadetlerdir. Kurban kesmek, vitir namazı kılmak, bayram namazı kılmak, fitre vermek gibi.

     Sünnet: Peygamber Efendimiz'in söylediği sözler, yaptığı ve yapılmasını tavsiye ettiği iş ve davranışlar sünnettir. Nafile ibadet yapmak, cemaatle namaz kılmak, sadaka vermek, diş fırçalamak, güzel koku sürünmek gibi.

3. BAŞLICA İBADETLER  

"İslam beş şey üzerine kurulmuştur. Allah'tan başka ilah olmadığına, Hz. Muhammed'in (s.a.v.) O'nun elçisi olduğuna şahitlik etmek, namaz kılmak, zekat vermek, hacca gitmek, oruç tutmaktır." Hz. Muhammed (s.a.v.)

Namaz: Allah'a kulluk etmek amacıyla yerine getirilen bir ibadettir. Akıllı ve ergenlik çağına ulaşmış her Müslümana namaz kılmak farzdır. Namaz ibadeti beden ile yapılır.

Başlıca namazlar: Günlük kılınan beş vakit namaz, haftada bir kılınan cuma namazı, yılda iki defa kılınan bayram namazları, Ramazan ayında kılınan teravih namazı
 
Namazın bölümleri: Tekbir, kıyam (ayakta duruş), kıraat (sure ve dua okuma), rüku, secde, kade (oturuş), selam.

"... Namaz mü'minlere vakitleri belirli bir farzdır." (Nisa suresi, 103. ayet)
"Namaz dinin direği, mü'minin miracıdır (Allah katına yükselişidir)." Hz. Muhammed (s.a.v.)

Oruç: Sabah tan yerinin ağarmasından (imsak vaktinden), akşam güneş batıncaya (iftar vaktine) kadar ibadet maksadıyla yeme içmeyi bırakmaya denir. Akıllı, ergenlik çağına girmiş ve sağlıklı Müslümanlara oruç tutmak farzdır. Farz olan bu oruç, hicrî aylardan Ramazan ayında tutulur. Oruç, beden ile yapılan bir ibadettir.

"Ey iman edenler! Allah'a karşı gelmekten sakınmanız için oruç, sizden öncekilere farz kılındığı gibi size de farz kılındı." (Bakara suresi, 183. ayet)

Hac: Şartları tutan Müslümanların, yılın belirli günlerinde (hicrî aylardan Zilhicce ayında) dinimizce önemli kabul edilen ve Suudi Arabistan'ın Mekke kentinde bulunan Kabe, Arafat ve çevresindeki yerleri ibadet niyetiyle ziyaret etmesidir. Akıllı, ergenlik çağına girmiş, ekonomik durumu uygun, sağlıklı ve hür olan Müslümanların ömründe bir defa hacca gitmeleri farzdır. Hac hem mal hem de beden ile yapılır.

"... Gücü yetenlerin o evi (Kabe'yi) haccetmesi, Allah'ın insanlar üzerindeki bir hakkıdır..." (Al-i İmran suresi, 97. ayet)

Zekat: Zengin Müslümanların yılda bir kez malının veya parasının belli bir miktarını Allah rızası için ihtiyaç sahiplerine vermeleridir. Akıllı, ergenlik çağına ulaşmış ve zengin olan Müslümanların ihtiyaç sahiplerine zekat vermeleri farzdır. Zekat, sadece mal ile yapılan bir ibadettir.

"Namazı kılın, zekatı verin, önceden kendiniz için yaptığınız her iyiliği Allah katında bulacaksınız. Şüphesiz Allah, yapmakta olduklarınızı görür." (Bakara suresi, 110. ayet)

4. CAMİYİ TANIYALIM 

     İslam dininde ibadet yapılan mabetlere cami denir. Camiler, Müslümanların toplanıp bir araya geldikleri ve ibadet ettikleri yerlerdir. Caminin kelime anlamı da "derleyen, toplayan" demektir. Camilerden daha küçük ve minaresiz ibadet yerlerine de mescit denir.
     Müslümanlar tarih boyunca camilerin yapılmasına ve yaygınlaştırılmasına çok önem vermişlerdir. Çünkü Kur'an'da camilerin imarına (yapımına), oraya güzel elbiselerle gidip orada Allah'a ibadet edilmesine vurgu yapılmıştır.
     Edirne Selimiye camii, İstanbul Süleymaniye ve Sultan Ahmed camileri ile Bursa Ulu camii ülkemizde bulunan ve atalarımız tarafından inşa edilen meşhur camilerden başlıcalarıdır.

Kabe: Kabe yeryüzünde yapılan ilk mabettir (ibadet yeridir). Hz. İbrahim ve oğlu Hz. İsmail tarafından yapılmıştır. Kabe, Müslümanların kıblesidir. Namaz kılarken Kabe'ye yöneliriz.

     Caminin bölümleri

Mihrap: Cami ve mescitlerde kıble yönünü gösteren girintili kısımdır. İmam namaz kıldırırken mihrapta durur.
Minber: Mihrabın sağ tarafında yer alan basamaklı yüksek yer. Cuma ve bayram namazlarında imam buraya çıkar ve cemaate hutbe okur.
Vaaz kürsüsü: Vaiz denilen din görevlisinin cemaate dini ve sosyal konularda konuşma yapmak (vaaz vermek) için çıkıp oturduğu kürsü.
Minare: Caminin dışında, hemen yan tarafında buluna ince ve yüksek yapı. Minarede ezan okunur.
Kubbe: Camilerin yarım küre şekline benzeyen tavan bölümleri.
Şadırvan: Camilerin bahçesinde ya da ön avlusunda bulunan ve Müslümanların abdest aldıkları çeşme.

     Cami görevlileri

İmam: İmamlar camiye gelen cemaate namaz kıldırmakla görevlidirler. Aynı zamanda cuma ve bayram namazlarında minbere çıkıp hutbe okurlar.
Müezzin: Camilerde namaz vaktinin girdiğini bildirmek için ezan okuyan, namaz esnasında kamet getiren görevlilere denir.
Vaiz: Bazı önemli gün ve gecelerde vaaz kürsüsüne çıkarak cemaat dini ve sosyal konularda bilgi verici, nasihat edici konuşmalar yapan din görevlisi.  

5. DUA VE SALİH AMEL
Dua;

     1- İnsanın Allah ile iletişim kurmasıdır
     2- İsteklerimizi Allah'a iletmektir
     3- Sevinç ve üzüntülerimizi Allah ile paylaşmaktır
     4- Allah'tan yardım dilemektir
     5- Allah'a sığınmaktır
     6- Hatalarımızdan dolayı Allah'tan af dilemektir
     7- Verdiği nimetlerden dolayı Allah'a şükretmektir

DUA İBADETİN ÖZÜDÜR 
 
"(Ey Muhammed!) De ki duanız olmasa Rabb'im size ne diye değer versin!..." (Furkan suresi, 77. ayet)
"Dua ibadetin özüdür." Hz. Muhammed (s.a.v.)
"Dua ibadettir." Hz. Muhammed (s.a.v.)
"Allah katında duadan daha kıymetli bir ibadet yoktur." Hz. Muhammed (s.a.v.)
 
     Dua etmek bir ibadettir ve Peygamber Efendimizin ifadesiyle ibadetin özüdür. Dua insanın Allah katında değerini artırır.
 
NİÇİN VE NASIL DUA EDİLİR 
 
- Allah'ın bizlere verdiği sayısız nimetlere şükretmek için
- Allah'ın "Bana dua edin, duanıza cevap vereyim" (Mü'min suresi, 60. ayet) emrine uymak için
- Sevap kazanmak ve Allah katındaki derecemizi artırmak için
- Allah'a sığınarak moral kazanmak, üzüntülerimizi gidermek için
- Hatalarımızı, günahlarımız affettirmek için
- Hastalıklardan, belalardan, kazalardan, tehlikelerden korunmak için
- Dünyada ve ahirette mutlu olmak için
- Yakınlarımızın, ülkemizin, insanlığın iyiliği için

     Dua, insanın içinden geldiği gibi ve istediği zaman edilebilir. Önemli olan samimi olmaktır. Diğer insanlar ve canlılar için de dua edilmelidir. Dua ederken Allahü Teala'nın güzel isimleri kullanılırsa daha sevap olur. Örneğin; Ey yüce Allah'ım, ey merhameti bol olan Allah'ım. Bir de dua etmeden önce gerçekleşmesini istediğimiz iş veya olay için elimizden geleni yapmalı, ondan sonra Allah'a yalvarmalıyız. Örneğin; hiç ders çalışmadan başarılı olmayı istemek doğru bir davranış değildir.

KUR'AN'DAN VE HZ. PEYGAMBER'DEN DUA ÖRNEKLERİ 
 
Kur'an-ı Kerim'den dua örnekleri: 
- "... Rabbimiz! Bize dünyada da iyilik ver, ahirette de iyilik ver ve bizi ateşin azabından koru..." (Bakara suresi, 201. ayet)
- "... Ey Rabbim! Yüreğime genişlik ver. İşimi bana kolaylaştır." (Tâ-Hâ suresi, 25.-26. ayetler)
- "... Ey Rabbimiz! Unutur ya da yanılırsak bizi sorumlu tutma... Ey Rabbimiz! Bize gücümüzün yetmediği şeyleri yükleme. Bizi affet, bizi bağışla, bize acı. Sen bizim Mevlamızsın..." (Bakara suresi, 286. ayet)
- "Rabb’im! Beni ve soyumdan gelecekleri namazı devamlı kılanlardan eyle; ey Rabb’imiz! Duamı kabul et." (İbrahim suresi, 40. ayet)
- "Ey Rabb’imiz! Hesabın görüleceği gün beni, ana-babamı ve müminleri bağışla!" (İbrahim suresi, 41. ayet)

Hz. Peygamber'den dua örnekleri:
- "Allah'ım! Sen affedicisin, affetmeyi seversin. Beni de affet."
- "Allah'ım! Senden faydalı bilgi, temiz rızık ve kabul edilmiş bir ibadet dilerim."
- "Allah'ım! Üzüntüden ve kederden sana sığınırım."
- "Allah'ım! Beni doğru yola ilet ve bütün işlerimde başarılı kıl."

KÜLTÜRÜMÜZDEN DUA ÖRNEKLERİ 
 
Yatma duası
Yattım Allah kaldır beni
Nur içine daldır beni
Can bedenden çıkmadıkça
İmanla uyandır beni
 
Yemek duası 
Elhamdülillah Elhamdülillah
Bu nimeti veren Allah
Peygamberim Resulullah
Her yemekte derim Bismillah

SALİH AMEL 
 
     Salih amel, kelime anlamı olarak doğru davranış demektir. Dinimizde temel ibadetlerden başka insanın kendisine, çevresine, dinine, vatanına, milletine faydalı olmak amacıyla Allah rızası için yaptığı her iş ve davranış salih ameldir. Örneğin; Fakirlere yardım etmek, düzenli olmak, hoşgörülü olmak, insanlık için faydalı buluşlar yapmak, kimsesizleri koruyup gözetmek, saygılı olmak...

6. İBADETLER DAVRANIŞLARIMIZI GÜZELLEŞTİRİR

     Namaz:
- İnsanı kötü iş ve davranışlardan uzaklaştırır, iyiliğe yöneltir
- Kişinin temizlik alışkanlığı kazanmasını sağlar
- Düzenli ve disiplinli olmayı sağlar
- Zamanı iyi kullanmayı öğretir

     Oruç:
- Davranışlarımızı güzelleştirir
- Sabırlı ve anlayışlı olmayı sağlar
- Yardımseverlik duygusunu pekiştirir

     Zekat:
- Zengin ile fakir arasında dostluğu pekiştirir
- Yardımseverlik duygusunu artırır
- Cömert olmamızı sağlar

     Hac:
- Alçak gönüllü olmayı öğretir
- Kardeşlik duygularını pekiştirir
- Sevgi, dostluk ve barış duygularını geliştirir
- Kötü söz ve davranışlardan sakındırır

     İbadetler samimi ve bilinçli yapıldığı zaman insanın Kur'an ahlakıyla donatılmasını sağlar. Kişi Kur'an'da belirtilen güzel ahlakî özellikleri hayatında yaşamaya, uygulamaya özen gösterir. Bu da toplumda huzur, barış ve güven ortamını oluşturur.  

Hazırlayan: Hüseyin ARASLI(www.huseyinarasli.com)

 

 

SORUN BİLDİR